Phán quyết hủy bỏ hợp đồng bảo hiểm, vấn đề then chốt là sự tin tưởng

Ngày 14 tháng trước, Tòa án Dân sự cấp 1 của Tòa án Quận Mokpo (Thẩm phán Nam Haegwang) đã tuyên một phần nguyên đơn thắng kiện trong vụ kiện liên quan đến hợp đồng bảo hiểm mà Chính phủ Hàn Quốc (sau đây gọi là “Bưu điện”) đã khởi kiện chống lại người mua bảo hiểm A và B (Số hiệu vụ án: 2023ga-hop*67). Tòa án đã phán quyết việc hủy bỏ hợp đồng bảo hiểm giữa Bưu điện và A là hợp lệ.

Bưu điện và A đã ký hợp đồng bảo hiểm bảo vệ lợi ích, trong đó sẽ được nhận tiền bảo hiểm khi nhập viện điều trị vào tháng 6 năm 2008. B đã được chỉ định là người thụ hưởng của hợp đồng bảo hiểm này từ tháng 12 năm 2017 đến tháng 12 năm 2020.

Từ năm 1997 đến năm 2025, A đã mua tổng cộng 55 hợp đồng bảo hiểm với chính bản thân và gia đình là người được bảo hiểm, trong đó có 7 hợp đồng được mua dưới tên con trai C. Hiện tại, A vẫn còn 22 hợp đồng bảo hiểm đang được duy trì. Từ năm 2008 đến năm 2025, A đã yêu cầu nhận tiền bảo hiểm 94 lần, với tổng số tiền nhận được là 11 tỷ won.

Bưu điện cho rằng sau khi mua nhiều hợp đồng bảo hiểm, A đã liên tục yêu cầu nhận tiền bảo hiểm, điều này cho thấy A có ý định chiếm đoạt tiền bảo hiểm một cách phi pháp. Đặc biệt, Bưu điện nhấn mạnh rằng A đã từng bị xử phạt hình sự vì gian lận bảo hiểm và có nhiều trường hợp A nhập viện không cần thiết chỉ để yêu cầu nhận tiền bảo hiểm. Do đó, Bưu điện cho rằng A đã ký hợp đồng bảo hiểm theo cách vi phạm trật tự xã hội theo Điều 103 của Bộ luật Dân sự. Bưu điện nhấn mạnh rằng việc A mua nhiều hợp đồng bảo hiểm và nhập viện không cần thiết để yêu cầu nhận tiền bảo hiểm là hành vi cờ bạc, làm lung lay nền tảng của hệ thống bảo hiểm.

Bưu điện cũng cho rằng việc A mua 55 hợp đồng bảo hiểm và yêu cầu nhận quá nhiều tiền bảo hiểm là vô hiệu theo Điều 103 của Bộ luật Dân sự vì vi phạm trật tự xã hội. Bưu điện nhấn mạnh việc hủy bỏ hợp đồng là hợp lệ vì sự tin tưởng đã bị phá vỡ do A liên tục yêu cầu nhận tiền bảo hiểm quá nhiều lần.

Về phần mình, A phản bác rằng anh ta đã mua bảo hiểm theo đúng thủ tục và việc yêu cầu nhận tiền bảo hiểm cũng dựa trên chẩn đoán của các cơ sở y tế, hoàn toàn hợp pháp. A nhấn mạnh rằng do sức khỏe sa sút nên cần được điều trị và nhận tiền bảo hiểm là quyền lợi theo quy định của hợp đồng.

A thừa nhận đã bị phạt tiền do bị cáo buộc gian lận bảo hiểm vào năm 2017, nhưng đây chỉ là một số trường hợp cá biệt và không có nghĩa là sự tin tưởng trong tất cả các hợp đồng bảo hiểm bị phá vỡ. A cho rằng việc mua nhiều hợp đồng bảo hiểm không đồng nghĩa với gian lận và Bưu điện không có đủ cơ sở để hủy bỏ hợp đồng.

Tòa án đã phán quyết rằng chỉ dựa vào các bằng chứng do Bưu điện cung cấp thì khó có thể khẳng định hợp đồng bảo hiểm vô hiệu vì vi phạm trật tự xã hội theo Điều 103 của Bộ luật Dân sự. Sau khi xem xét toàn diện quá trình ký kết hợp đồng và các tình tiết liên quan, tòa án nhận định cần có cơ sở pháp lý rõ ràng hơn để tuyên bố hợp đồng vô hiệu. Tòa cũng cho rằng việc A mua nhiều hợp đồng bảo hiểm và yêu cầu nhận nhiều tiền bảo hiểm không đủ để khẳng định rằng A có ý định gian lận. Do đó, lập luận của Bưu điện về việc hợp đồng bảo hiểm vô hiệu đã không được chấp nhận.

Tuy nhiên, tòa án đánh giá A đã nhập viện điều trị trong thời gian dài và một số lần nhập viện là không cần thiết về mặt y tế. Tòa nêu rõ A chủ yếu nhập viện do các bệnh nhẹ như đau cột sống thắt lưng, tăng cơ và thoái hóa khớp gối, thời gian nằm viện kéo dài nhưng trong quá trình điều trị, A đã ra ngoài nhiều lần, không phù hợp với cách thức điều trị thông thường. Sau khi xem xét các yếu tố như A đề xuất nhiều yêu cầu nhận tiền bảo hiểm, nhiều lần ra ngoài trong thời gian nằm viện, tòa nhận định mối quan hệ tin tưởng giữa Bưu điện và A đã bị phá vỡ đến mức không thể phục hồi.

Hợp đồng bảo hiểm là hợp đồng dài hạn dựa trên mối quan hệ tin tưởng, nếu sự tin tưởng đó bị xâm phạm, hợp đồng có thể bị hủy bỏ. Do đó, tòa phán quyết việc Bưu điện thông báo hủy hợp đồng với A vào tháng 1 năm 2025 là hợp pháp.

Phán quyết này nhấn mạnh tòa cần thận trọng khi xem xét tính hợp pháp của hợp đồng trong các trường hợp có yêu cầu nhận tiền bảo hiểm lặp đi lặp lại. Phán quyết cũng cho thấy không chỉ quá trình ký kết mà cả hành vi của các bên trong quá trình thực hiện hợp đồng cũng có thể là lý do để hủy bỏ hợp đồng.

Qua phán quyết này, tòa đã khẳng định mối quan hệ tin tưởng là yếu tố quan trọng trong việc duy trì hợp đồng bảo hiểm. Những tiêu chí nào tòa sẽ áp dụng trong các vụ việc tương tự trong tương lai vẫn còn phải chờ xem.

▶Tham khảo án lệ: Hợp đồng bảo hiểm là hợp đồng có tính liên tục, kéo dài trong thời gian dài, đòi hỏi phải có mối quan hệ tin tưởng mạnh mẽ giữa các bên. Vì vậy, nếu hành vi phi pháp của một bên làm phá vỡ niềm tin, khiến việc duy trì hợp đồng trở nên khó khăn, bên còn lại có thể hủy bỏ hợp đồng. Đặc biệt trong trường hợp người mua bảo hiểm nhận tiền bảo hiểm do lý do nhập viện điều trị nhưng sau đó phát hiện việc điều trị đó là không cần thiết, tòa án sẽ xem xét toàn diện các yếu tố như lý do nhập viện, số lần yêu cầu và nhận tiền bảo hiểm, việc điều chỉnh hồ sơ liên quan và nếu nhận thấy mối quan hệ tin tưởng đã bị phá vỡ, công ty bảo hiểm có thể hủy hợp đồng, và hợp đồng sẽ mất hiệu lực trong tương lai (Phán quyết của Tòa án Tối cao ngày 29/10/2020, Số hiệu 2019da267020).