Trong những ngày gần đây, hình ảnh phong cách “Ghibli” đã tràn lan sau khi OpenAI cập nhật tính năng GPT-4. Mặc dù tham gia xu hướng này một lúc, nhưng sau đó tôi đã xóa bỏ những hình ảnh chuyển đổi sang phong cách “Ghibli” khỏi Facebook vì những lý do sau:

Qua quan sát hành động của họ, rất có khả năng OpenAI đã tiến hành việc này mà không có sự đồng ý của Studio Ghibli.

Mặc dù Studio Ghibli chưa lên tiếng, nhưng NHK của Nhật Bản đã đưa tin rằng “có nguy cơ OpenAI đã trích xuất trái phép các tác phẩm có bản quyền để huấn luyện công cụ tạo ảnh của mình”.

Để tạo ra một đoạn phim 4 giây, Studio Ghibli đã mất 1 năm 3 tháng làm việc. Trong khi đó, Forbes đánh giá rằng “OpenAI đã mở chiếc hộp của Pandora”.

Năm 2016, Miyazaki Hayao – người sáng lập Studio Ghibli đã bày tỏ sự phản đối gay gắt đối với hình ảnh chuyển đổi bằng AI, gọi đó là “thực sự đáng ghê tởm” và “một sự xúc phạm đến chính cuộc sống”. Tuy nhiên, OpenAI không hề xin ý kiến hay sự đồng ý từ Hayao.

Sam Altman (CEO của OpenAI) đã viết: “Trong 10 năm phát triển trí tuệ nhân tạo siêu cấp để chữa khỏi ung thư và thử nghiệm nhiều thứ khác, 7 năm rưỡi đầu tiên không ai quan tâm, 2 năm rưỡi sau họ ghét tôi. Và rồi một ngày, hàng trăm tin nhắn đổ về: ‘Tôi đã biến bạn thành phong cách Ghibli’.”

404 Media nhận định “Hayao đã trở thành meme của OpenAI”.

Vogue chỉ ra điểm nghiêm trọng hơn. Để tạo ra đoạn phim 4 giây trong “Kaze Tachinu”, Studio Ghibli đã mất 1 năm 3 tháng. Khi làm “Mononoke Hime”, nhà sản xuất đã yêu cầu rút ngắn thời lượng từ 135 xuống 90 phút nhưng họ từ chối và cho ra mắt tác phẩm với 134 phút.

Vogue viết: “Sự khăng khăng theo đuổi sự hoàn hảo của những nhà hoạt hình này không thể tách rời khỏi hai triết lý ‘ikigai’ (không ngừng thực hiện sứ mệnh của mình) và ‘kaizen’ (đạt thành tựu lớn bằng những bước nhỏ). Phần lớn chúng ta mong muốn thưởng thức hình ảnh AI giống như chúng ta thích xem Yamamoto thực hiện cảnh hoạt hình trong ‘Kaze Tachinu’ vậy.” Nhưng liệu có thực sự như vậy?

Thậm chí có người đã biến toàn bộ trailer “Chúa tể của những chiếc nhẫn” sang phong cách Ghibli. Nhiều người sau khi xem phiên bản này đã nghĩ rằng “tất cả những người làm hoạt hình đều đã chết rồi”.

Joanna Małecka (nhà văn) đã nói: “Tôi mong đợi AI hỗ trợ giặt giũ, rửa chén để tôi có thể làm nghệ thuật và viết lách, chứ không phải để AI thay thế tôi làm những việc đó.”

Mặc dù muộn màng, OpenAI đã quyết định hạn chế prompt “phong cách Ghibli” và trì hoãn phiên bản miễn phí, nhưng vẫn còn nhiều tranh cãi.

Trong cuộc phỏng vấn với AP, Josh Weiginsberg (đối tác của Freiyar Cashman) nói: “Tôi nghi ngờ OpenAI đã được sự đồng ý của Studio Ghibli để sử dụng tác phẩm vào mục đích đào tạo. Nếu chỉ để học tập thì có thể không vấn đề gì, nhưng nếu sử dụng cho mục đích thương mại mà không được đồng ý và bồi thường thì sẽ gặp rắc rối.”

Ông nói thêm: “Từ góc độ cao 30.000 feet, có thể nói phong cách (style) không được bảo hộ bản quyền. Nhưng khi mọi người nói về phong cách, họ thực sự đề cập đến những yếu tố cụ thể, nhận dạng được của một tác phẩm nghệ thuật. Các khung hình tĩnh (ảnh chụp màn hình) của hoạt hình chắc chắn bao gồm những yếu tố nhận dạng được đó. Chúng ta không thể dễ dàng nói rằng phong cách không được bảo vệ.”

Trên thực tế, đã có nhiều nghệ sĩ kiện các công ty cung cấp dịch vụ hình ảnh AI. Karla Ortiz (nghệ sĩ đồ họa) cho biết: “Tôi đã chứng kiến họ lấy tác phẩm của chúng tôi để tạo ra thị trường trị giá hàng chục triệu đô la, nhưng chúng tôi thậm chí không nhận được đồng nào.”

Lý do khiến tài sản chung khác với “miễn phí”:

Về cơ bản, tôi hoài nghi việc áp dụng khái niệm bản quyền một cách tuyệt đối. Là một người lao động tri thức, tôi tin rằng mình nên được trả công cho sự sáng tạo, chẳng hạn như nhuận bút. Mặc dù tôi phẫn nộ vì mức thù lao này không thay đổi trong nhiều thập kỷ, nhưng tôi không nghĩ rằng tác phẩm của mình là “hoàn toàn” sản phẩm sáng tạo riêng của mình hay là tài sản của riêng tôi.

Mỗi dòng viết mà tôi phải cân nhắc chăm chút đều dựa trên nền tảng tri thức được nhân loại gây dựng chung trong suốt thời gian dài. Nói cách khác, sản phẩm sáng tạo của tôi đã hấp thụ tài sản chung (commons) được cung cấp miễn phí cho loài người. Hơn nữa, để sáng tác ra nó, tôi phải khai thác thiên nhiên ở một mức độ nào đó để ăn và sinh hoạt. Ngắn gọn là không một sản phẩm nào thuộc hoàn toàn về cá nhân. Đây không chỉ là kết luận về mặt đạo đức mà cũng là logic.

Tuy nhiên, sự thật này không được hiểu là ngành công nghiệp AI có thể thu thập và sử dụng tác phẩm của người khác một cách tuỳ tiện để xây dựng dữ liệu. Vì dù cung cấp miễn phí “phong cách Ghibli”, nhưng OpenAI cuối cùng vẫn kiếm tiền từ đó, nên theo khái niệm bản quyền hiện hành, hành động này có thể bị coi là vi phạm pháp luật.

Không phải vấn đề sở hữu: Vì xúc phạm tài sản chung mới đáng lên án

Ngay cả khi không sao chép nguyên xi tác phẩm của Ghibli mà chỉ mô phỏng phong cách thì vẫn không thay đổi bản chất vấn đề. Hơn nữa, việc nhân bản hàng loạt “phong cách Ghibli” cũng khó có thể coi là đóng góp cho sự tiến bộ trí tuệ của loài người hay tạo ra giá trị xã hội hữu ích. Những hình ảnh này chỉ được tạo ra để khai thác sự quan tâm cá biệt hay mong muốn “ồ, trông cũng được đấy” mà thôi. Và điều đó không chỉ vô nghĩa mà thậm chí còn có hại.

Phong cách độc đáo của một tác phẩm nghệ thuật chính là điều làm nên giá trị cho nó, nhưng nếu ngành công nghiệp AI nhân bản phong cách đó một cách vô tội vạ thì sẽ làm mai một vẻ độc đáo ấy và khiến nó trở nên nhàm chán, lỗi thời.

Tất nhiên, AI có thể “học tập” phong cách Ghibli để tạo ra phong cách riêng mang tính “độc đáo” hay “đặc biệt”, nhưng quá trình “học tập” đó nếu bất hợp pháp hay phi đạo đức thì vẫn không thay đổi được bản chất. Đã có nhiều nghiên cứu lớn cảnh báo về việc “học tập” của AI đồng nghĩa với “tước đoạt” (dispossession). AI đang làm nhàm chán những thành tựu văn hóa vĩ đại của nhân loại chỉ để phục vụ mục đích nhỏ nhoi, đơn thuần là lợi nhuận cho công ty của nó. Điều này không đáng lên án vì xâm phạm quyền sở hữu cá nhân, mà vì nó xúc phạm tới tài sản chung (commons) của nhân loại.

Để lại một bình luận Hủy